विदेश बसेको छोरा-बुहारी र देशमै बसेको छोरा-बुहारीप्रति समाजको धारणा: एक गहिरो दृष्टिकोण

 

विदेश बसेको छोरा-बुहारी र देशमै बसेको छोरा-बुहारीप्रति समाजको धारणा: एक गहिरो दृष्टिकोण

नेपालको समाजमा परिवार र सन्तानको भूमिकालाई हेर्ने दृष्टिकोणमा लामो समयदेखि परम्परागत र आर्थिक पक्षले गहिरो प्रभाव पारेको छ। विशेषगरी छोरा-बुहारीको भूमिका र तिनप्रति समाजले गर्ने मुल्यांकनमा उल्लेखनीय भिन्नता देखिन्छ, जब कुरा देशमै बसेको र विदेश गएका छोराहरूको हुन्छ। घरमै बसेर अभिभावकहरूको सेवा गर्ने छोरा-बुहारीको भूमिका र विदेशमा बसेर कमाइ गरेर फर्किने छोरा-बुहारीप्रति समाजले फरक व्यवहार गर्ने प्रवृत्ति लामो समयदेखि देखिँदै आएको छ। यस लेखमा, हामी नेपाली समाजमा रहेको यो प्रवृत्तिको गहिरो विश्लेषण गर्दैछौं।

१. घरमा रहेका छोरा-बुहारीको भूमिका: परिश्रम, प्रतिबद्धता र अपेक्षा

घरमा बस्ने छोरा-बुहारीको भूमिका अत्यन्तै महत्वपूर्ण छ, विशेषगरी नेपाली समाजमा जहाँ पारिवारिक मूल्य र एकता बलियो मानिन्छ। घरमै बसेर दैनिक कामकाज सम्हाल्ने, अभिभावकको स्याहार गर्ने, खेतीपाती, व्यवसाय वा अन्य कामकाजमा सक्रिय संलग्नता जनाउने छोरा-बुहारीको भूमिका निरन्तर हुने गर्छ। यस भूमिकालाई निर्वाह गर्दा उनीहरूले शारीरिक, मानसिक, र आर्थिक रूपमा परिवारलाई सहयोग पुर्याइरहेका हुन्छन्। बुढा बाबु-आमाको स्याहार-सुसार गर्नु, परिवारको सुख-दुःखमा भाग लिने, र दैनिक आवश्यकताहरू पूरा गर्नु उनीहरूको नियमित जिम्मेवारी हुन्छ।

तर, यो निरन्तरता सधैं सकारात्मक रूपमा हेरिँदैन। समाजमा घरमै रहेका छोराहरूको परिश्रमलाई सामान्य रूपमा बुझ्ने प्रवृत्ति देखिन्छ। उनीहरूको निरन्तर प्रयासलाई बिर्सिएर, बिदेशमा बसेका सन्तानको अस्थायी सहयोग वा भेटीलाई बढी महत्त्व दिने गरिन्छ। घरमा बसेर सम्पूर्ण परिवारको दायित्व बोकेका छोरा-बुहारीलाई कहिलेकाहीं उनीहरूले गरेका साना त्रुटिहरूलाई लिएर आलोचना गरिन्छ। "विदेश बसेको छोराले जस्तो सहयोग किन गर्न सक्दैन?" भन्ने प्रश्न उनीहरूको योगदानलाई कम आँक्ने दृष्टिकोणबाट आउँछ।

मनोवैज्ञानिक दबाब

घरमा रहेका छोरा-बुहारीले समाजमा सधैं सेवा र हेरचाहको प्रतीकका रूपमा भूमिका निभाए पनि, उनीहरू मनोवैज्ञानिक रूपमा ठूलो दबाबमा हुन्छन्। विदेशमा बसेका छोराबुहारीले मात्र कहिलेकाहीं घर फर्केर उपहार ल्याउँछन्, तर उनीहरूको उपहार र कमाइको चर्चा घरमा निकै हुने गर्छ। “यो त फलानो देशबाट आएको हो” भनेर बारम्बार सुनाउँदा घरमै बसेर सधैंको सेवा गर्ने छोराबुहारीलाई उपेक्षित महसूस हुन्छ। उनीहरूको प्रयास र योगदानले समाजमा उचित सम्मान प्राप्त नगर्दा उनीहरूको आत्मसम्मानमा असर पर्न सक्छ।

२. विदेश बसेका छोरा-बुहारीप्रति समाजको आकर्षण: सफलता र आदर्शको प्रतिनिधित्व

विदेशमा बसेका छोरा-बुहारीलाई प्रायः समाजले सफलताको प्रतिकका रूपमा हेर्ने गर्छ। उनीहरू समय-समयमा घर फर्कंदा, विशेषगरी केही उपहार वा भेटी लिएर आउँदा, समाजमा उनीहरूको चर्चा हुन्छ। उनीहरूको सफलताको कथा, विदेशमा गरेको संघर्ष, र आर्थिक प्रगतिको कुरा समाजका लागि चर्चाको विषय बन्छ। नेपालमा काम गर्नुभन्दा बिदेशमा गएर काम गर्नु ठूलो उपलब्धि मानिन्छ, जसले गर्दा घरमा भएका सन्तानको योगदानको तुलना गर्दै समाजले विदेशमा बसेका छोराहरूलाई विशेष महत्त्व दिन्छ।

विदेशमा बसेका छोराबुहारीले घरमा धेरै समय दिन नसके पनि, कहिलेकाहीं मात्र आउने हुँदा उनीहरूलाई सधैं सकारात्मक रूपमा हेरिन्छ। "विदेशबाट केही न केही राम्रो ल्याएका होलान्" भन्ने अपेक्षा समाजमा हुन्छ, र उनीहरूले परिवारलाई केही आर्थिक सहयोग गरेमा त्यो ठूलो योगदानको रूपमा हेरिन्छ। तर, यो अस्थायी सहयोगलाई निकै महत्त्व दिइन्छ, जसले गर्दा घरमा रहेका छोराबुहारीको निरन्तर परिश्रमको अवमूल्यन हुन्छ।

तुलना र सामाजिक दबाब

विदेश बसेका छोराबुहारीको सफलता र उपलब्धिलाई समाजले खुलेर प्रशंसा गर्छ, तर यो तुलना घरमै रहेका छोराबुहारीका लागि मनोवैज्ञानिक दबाबको स्रोत बन्न सक्छ। विदेशबाट आउने छोराबुहारीले ल्याएका सामानको गुणस्तरलाई बारम्बार तुलना गरिन्छ। "विदेशबाट आएको यो चिज कति राम्रो!" भन्ने भनाइ घरमा बसेका छोराबुहारीले दिनहुँ सुन्नुपर्छ। उनीहरूले जे गरे पनि, त्यो स्तरमा पुग्न नसकेको महसुस हुन्छ, र यसले उनीहरूको आत्मग्लानिलाई बल पुर्याउँछ।

३. माइतीको सम्बन्ध र समाजको दृष्टिकोण

नेपालको परम्परागत समाजमा बुहारीको माइतीसँगको सम्बन्धलाई पनि फरक दृष्टिले हेर्ने गरिन्छ। घरमै बस्ने बुहारीले नियमित रूपमा माइती जाने कुरा सामान्य मानिन्छ, तर कहिलेकाहीं यो व्यवहारलाई आलोचना गरिन्छ। "सधैं माइती जाने" भन्ने आरोप बुहारीले सहनु पर्ने अवस्था हुन्छ। विशेषगरी, बुहारीको माइतीको आर्थिक प्रगतिको खबर सुनेपछि समाजमा हल्ला हुन्छ कि यो ससुरालीको कमाइबाट गरिएको हो। यस्ता आरोपहरूले घरमा बस्ने बुहारीप्रति नकारात्मक धारणा सिर्जना हुन सक्छ।

ससुरालीमा बस्ने बुहारीको नियमित घरको कामकाज, माइतीसँगको सम्बन्ध व्यवस्थापन, र समाजको चासोलाई उचित मूल्याङ्कन नगर्ने परम्परागत समाजमा, टाढा बस्ने बुहारीको स्वतन्त्रता र जीवनशैलीलाई भने सहज रूपमा स्वीकार गरिन्छ। यसले घरमा रहेका बुहारीमा असन्तोषको भावना जन्माउँछ।

४. आर्थिक विभाजन र समाजको धारणा

नेपालमा गरिबी र बेरोजगारीका कारण, धेरै युवा विदेश जान बाध्य छन्। विदेशबाट आउने रेमिटेन्सले देशको अर्थतन्त्रमा ठूलो भूमिका खेलेको छ, तर यसले पारिवारिक सम्बन्धमा आर्थिक विभाजन पनि ल्याएको छ। विदेशमा बसेर घरमा पैसा पठाउने सन्तानलाई समाजले विशेष महत्त्व दिन्छ, किनकि उनीहरूले आर्थिक रूपमा परिवारलाई सहयोग पुर्याइरहेका हुन्छन्। तर, घरमै बसेर निरन्तर काम गर्ने सन्तानलाई समाजले उतिनै महत्त्व दिन नसक्दा, आर्थिक विभाजनका आधारमा पारिवारिक सम्बन्धमा दूरी बढ्ने गर्छ।

विदेशमा बसेका सन्तानलाई मात्र सफलताको प्रतीक मान्ने समाजको यो धारणा समयसँगै परिवर्तन हुँदै जानु पर्छ। चाहे घरमै बसेर परिवारको स्याहार गर्ने होस् वा विदेशमा गएर कमाइ गर्ने, दुवै प्रकारका योगदानहरू महत्वपूर्ण छन् र समाजले यी योगदानलाई सम्मानपूर्वक मूल्याङ्कन गर्न आवश्यक छ।

५. समयअनुसार परिवर्तन आवश्यक

समाजले हरेक प्रकारका योगदानलाई समान रूपमा हेर्न सिक्नुपर्छ। हरेक व्यक्तिको भूमिका फरक हुन्छ र तिनका आ-आफ्नै चुनौतीहरू छन्। विदेश गएर आफ्नो भविष्य बनाउने सन्तानले देशमा आउने रेमिटेन्सबाट सहयोग पुर्याए जस्तै, घरमै बसेर परिवारको हेरचाह गर्ने सन्तानको भूमिका पनि अत्यन्तै महत्वपूर्ण छ।

समाजले अब यो बुझ्न आवश्यक छ कि दुवै प्रकारका भूमिकाहरू बराबरी महत्त्वका छन्। कुनै पनि भूमिकालाई ठूला-छोटा गरेर हेरिनु हुँदैन, किनकि परिवार चलाउनु र सम्हाल्नु सामूहिक जिम्मेवारी हो। समयअनुसार समाजले पनि आफ्नो दृष्टिकोणमा परिवर्तन गर्न आवश्यक छ, ताकि हरेक सन्तानले आफ्नो भूमिकालाई सम्मानपूर्वक निभाउन सकून्।

निष्कर्ष

विदेशमा बसेका र घरमै बसेका छोराबुहारीप्रति समाजको धारणा फरक छ, र यसले पारिवारिक सम्बन्धमा विभाजन ल्याउँछ। परम्परागत सोच र आर्थिक आधारले समाजमा विभाजन ल्याए पनि, समयअनुसार यो दृष्टिकोणमा परिवर्तन गर्न आवश्यक छ। दुवै प्रकारका योगदानलाई समान रूपमा मूल्याङ्कन गरेर, पारिवारिक एकता र सहकार्यलाई प्रोत्साहन गर्नुपर्छ। समाजले हरेक व्यक्तिको भूमिका सम्मानपूर्वक स्वीकार गर्नुपर्ने बेला आएको छ।